Từ việc cứu Credit Suisse đến việc xem xét sáp nhập xuyên biên giới: UBS (UBS.US) rơi vào "vòng vây vốn", điểm đến tiếp theo sẽ là hợp tác với Wall Street?

Theo thông tin từ Ứng dụng Tài chính Thông minh (智通财经APP), tranh cãi về vốn giữa tập đoàn tài chính quốc tế UBS có trụ sở tại Thụy Sĩ và cơ quan quản lý Thụy Sĩ đang từ vấn đề lợi nhuận cổ đông lan rộng sang các lựa chọn chiến lược như sáp nhập xuyên biên giới, cấu trúc công ty và thậm chí cả việc đặt trụ sở chính. Khi nhiều ngân hàng thương mại lớn trên phố Wall đã bày tỏ sự quan tâm tới việc sáp nhập hoặc kết hợp dưới hình thức khác với UBS, giá giao dịch cổ phiếu UBS tại thị trường chứng khoán châu Âu cũng như giá giao dịch ADR (UBS.US) tại Mỹ đều tăng mạnh vào thứ Sáu tuần trước.

Theo truyền thông Thụy Sĩ hôm thứ Sáu tuần trước, dẫn lời một nguồn tin nắm nội tình cho biết, ít nhất tám ngân hàng đã bày tỏ quan tâm tới các giao dịch tiềm năng với UBS. Trước đó, truyền thông tài chính Semafor đã tiết lộ, ban lãnh đạo UBS đã bàn bạc lại phương án giảm tác động từ quy định tại Thụy Sĩ, bao gồm khả năng kết hợp với tổ chức tài chính nước ngoài. Khi yêu cầu vốn nghiêm ngặt hơn được Thượng viện Thụy Sĩ ủng hộ, việc tiếp xúc với các ngân hàng nước ngoài đã giúp UBS có thêm nhiều lựa chọn chiến lược, tuy nhiên, các thông tin công khai hiện vẫn dừng ở mức thảo luận ý tưởng và đề xuất, chưa thể coi là đàm phán sáp nhập chính thức hay các thoả thuận chắc chắn.

Trọng tâm của cuộc tranh luận giữa chính phủ Thụy Sĩ và UBS là việc hoạt động ở nước ngoài của UBS cần bao nhiêu vốn cổ đông hỗ trợ. Ngày 23/9, Thượng viện ủng hộ yêu cầu UBS phải lấy vốn cấp 1 cổ phiếu phổ thông (CET1) để bao phủ giá trị sổ sách các khoản đầu tư vào công ty con nước ngoài mà ngân hàng mẹ Thụy Sĩ nắm giữ tới 90%; điều này không đồng nghĩa các công ty con nước ngoài phải đảm bảo tỷ lệ đủ vốn 90%. Theo tính toán của UBS, phương án này sẽ khiến yêu cầu CET1 của ngân hàng mẹ tăng thêm khoảng 16 tỷ USD, cộng với khoảng 2 tỷ USD từ các quy định khác ban hành trong năm nay, tổng cộng lên tới khoảng 18 tỷ USD. Cần lưu ý đây là yêu cầu vốn bổ sung, không phải là khoản lỗ, phạt hay nhu cầu cấp vốn phải thực hiện ngay 18 tỷ USD. Các dự thảo luật liên quan còn phải trải qua quy trình Quốc hội các cấp tiếp theo.

Kết quả hoạt động kinh doanh của bản thân UBS cũng cho thấy cuộc chiến này chủ yếu xoay quanh hiệu quả sử dụng vốn và khả năng tạo ra lợi nhuận về sau. Lợi nhuận ròng quý II của tập đoàn UBS đạt 2,8 tỷ USD, tỷ lệ đảm bảo vốn cấp 1 CET1 toàn tập đoàn đạt 14,4%, đồng thời tuyên bố tiếp tục thực hiện kế hoạch mua lại cổ phiếu quy mô 3 tỷ USD, dự kiến muộn nhất hoàn thành vào cuối quý II năm 2027. Tuy nhiên, UBS cũng nhấn mạnh, quy mô và tiến độ mua lại sẽ phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động, mức vốn cùng với tiến trình xem xét yêu cầu vốn đối với các công ty con nước ngoài tại quốc hội.

Nhà đầu tư cần cân nhắc lại trọng tâm chính là — mức tăng trưởng lợi nhuận hoạt động có thể chuyển hoá thành bao nhiêu vốn phân phối, và lượng vốn đó cuối cùng sẽ hỗ trợ mức độ mua lại, chia cổ tức và mở rộng kinh doanh ra sao; chất xúc tác có ý nghĩa thực sự về đầu tư chính là bộ quy tắc vốn cuối cùng, phương án tái cấu trúc khả thi và ảnh hưởng thực tế của chúng tới kế hoạch mua lại và suất sinh lời trên vốn.

Tranh cãi về quy tắc vốn lan sang vấn đề sáp nhập xuyên biên giới

Theo truyền thông Thụy Sĩ, cùng với việc UBS là ngân hàng thương mại lớn nhất Thụy Sĩ chịu áp lực từ các yêu cầu tăng vốn, nhiều ông lớn quốc tế trong đó có các đại gia phố Wall đã tiếp cận UBS để bàn thảo về khả năng sáp nhập hoặc kết hợp dưới hình thức khác. Một số nguồn tin từ báo Thụy Sĩ cho biết ít nhất tám ngân hàng đã bày tỏ quan tâm giao dịch tiềm năng với UBS.

Chỉ vài ngày trước khi các ngân hàng này bày tỏ quan tâm, Thượng viện Thụy Sĩ đã thông qua quyết định siết chặt quy định vốn với UBS. Theo ước tính của UBS, quy tắc bổ sung này có thể buộc ngân hàng phải nắm giữ thêm khoảng 18 tỷ USD vốn.

Những thông tin này đã mang lại chiều hướng chiến lược mới cho tranh cãi giữa UBS và cơ quan quản lý Thụy Sĩ. Sáp nhập với ngân hàng ngoại, điều chỉnh cấu trúc công ty hoặc chuyển trụ sở đều là những phương án có thể giảm bớt ảnh hưởng từ quy tắc mới. Dẫu vậy, bất kỳ thương vụ lớn nào cũng kéo theo rủi ro đáng kể cả về quản lý, chính trị lẫn thực thi. Câu hỏi mà các cổ đông đặt ra hiện tại là liệu UBS có thể tìm ra cách nâng cao hiệu quả vốn mà không làm ảnh hưởng đến lợi nhuận hay sự ổn định của hoạt động quản lý tài sản toàn cầu.

Chủ tịch UBS, ông Colm Kelleher, trước khi diễn ra cuộc bỏ phiếu tại quốc hội, từng cảnh báo rằng nếu các yêu cầu vốn mới quá khắt khe, ngân hàng có thể cân nhắc lại việc tiếp tục đặt trụ sở tại Thụy Sĩ hay không.

Vào thứ Sáu tuần trước, Semafor cho biết lãnh đạo UBS đã bàn thảo lại cách thức giảm tác động từ quy chế quản lý Thụy Sĩ, làm dấy lên thêm đồn đoán về khả năng sáp nhập. Theo nguồn tin của hãng này, kết hợp với tổ chức tài chính nước ngoài là một trong các phương án được cân nhắc.

Một phần cuộc tranh luận này xuất phát từ cách Thụy Sĩ ứng phó với vụ đổ vỡ của Credit Suisse năm 2023. Khi đó, UBS đã thâu tóm Credit Suisse dưới sự hỗ trợ của chính phủ. Sau sự kiện này, các nhà làm luật Thụy Sĩ liên tục tìm cách củng cố các biện pháp bảo vệ để phòng ngừa nguy cơ từ một ngân hàng có tổng tài sản vượt xa quy mô nền kinh tế quốc nội.

Bộ trưởng Tài chính Thụy Sĩ Karin Keller-Sutter bác bỏ đồn đoán về khả năng UBS rời Thụy Sĩ. Bà phát biểu rằng chi phí chuyển trụ sở có thể cao hơn nhiều so với việc tuân thủ các yêu cầu vốn mới và còn phải đối mặt với phức tạp pháp lý lớn.

Thông tin các ngân hàng nước ngoài bày tỏ quan tâm không đồng nghĩa UBS đã mở đàm phán chính thức về sáp nhập hay quyết định tiến hành giao dịch. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra một khả năng: tranh cãi về quy tắc vốn có thể dẫn tới việc tái cơ cấu tổ chức UBS hoặc thay đổi quan hệ của ngân hàng với Thụy Sĩ.

UBS đối mặt “thành luỹ vốn”: Khác biệt quản lý có thể thành động lực M&A?

Xét về cấu trúc vốn của ngân hàng, khi công ty con nước ngoài bị ghi giảm giá trị, giá trị khoản đầu tư vốn cổ phần mà ngân hàng mẹ nắm giữ có thể bị ảnh hưởng; nếu ngân hàng mẹ từng dựa vào nợ để tài trợ cho các khoản đầu tư này, tổn thất có thể làm xói mòn vùng đệm vốn của công ty mẹ.

Chính phủ Thụy Sĩ muốn nâng cao tỷ lệ vốn cổ phần hỗ trợ để các ngân hàng có không gian bán tài sản nước ngoài và tự cải thiện bảng cân đối khi khủng hoảng, từ đó giảm bớt khả năng phải dựa vào giải cứu nhà nước. Cơ quan quản lý ưu tiên việc tổn thất có thể được chính ngân hàng hấp thụ khi xảy ra khủng hoảng, trong khi ban lãnh đạo UBS lại chú trọng hiệu quả sinh lợi và năng lực cạnh tranh quốc tế trong giai đoạn bình thường. Gốc rễ của tranh luận chính là phân bổ chi phí giữa ổn định tài chính và hiệu quả sử dụng vốn.

Ở góc nhìn phân tích đầu tư, tình thế này có thể gọi là “thành luỹ vốn”: doanh nghiệp vẫn có lãi nhưng lượng vốn cổ đông để duy trì quy mô kinh doanh tương ứng lại tăng lên, gây áp lực lên suất sinh lời và không gian phân phối nguồn lực. Vốn không phải là khoản tiền mặt bị đóng băng, cũng không vì bị yêu cầu tăng mà xuất hiện chi phí tương đương trên báo lãi lỗ; tác động chính là lên cấu trúc tài trợ và chi phí cơ hội vốn cho cổ đông. Trong điều kiện lợi nhuận và các yếu tố khác không đổi, quy mô vốn chủ sở hữu lớn hơn sẽ kéo giảm suất sinh lời trên vốn, đồng thời yêu cầu tích luỹ vốn cũng có thể giới hạn quy mô mua lại cổ phiếu. Điều này làm nảy sinh một logic M&A đáng quan tâm — cùng một tập khách hàng quản lý tài sản, nguồn thu phí và mạng lưới kinh doanh toàn cầu, nhưng dưới các cấu trúc quản trị khác nhau có thể cho hiệu quả sử dụng vốn và mức định giá khác nhau. Tuy nhiên, tăng vốn cũng có thể giúp giảm rủi ro và chi phí tài trợ, do vậy thay đổi giá trị sau cùng đòi hỏi phải cân nhắc tổng thể.

Việc sáp nhập xuyên biên giới có giúp định giá lại doanh nghiệp hay không phụ thuộc vào việc tiết kiệm chi phí vốn dài hạn, các hiệu ứng cộng hưởng kinh doanh và cải thiện lợi nhuận chia sẻ có đủ bù đắp cho chi phí thương vụ, rủi ro tích hợp, nguy cơ mất khách hàng và yêu cầu quản lý mới hay không. Việc thay đổi trụ sở chưa chắc giúp xoá bỏ nghĩa vụ quản lý đối với phần kinh doanh tại Thụy Sĩ, cũng không đồng nghĩa cơ quan giám sát nước ngoài sẽ chấp nhận không điều kiện một tập đoàn ngân hàng quy mô lớn hơn. Bộ trưởng Tài chính Karin Keller-Sutter cho rằng chuyển trụ sở có thể còn đắt đỏ hơn việc tuân thủ quy định vốn mới, lại kéo theo các vấn đề pháp lý phức tạp.