Yardeni phản bác lại dự đoán tận thế AI của Citrini, giữ mục tiêu S&P 500 ở mức 10.000

Chiến lược gia kỳ cựu Phố Wall Ed Yardeni đã lên tiếng phản bác lại sự hoảng loạn trên thị trường được châm ngòi bởi một bản ghi chú nghiên cứu lan truyền cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo có thể gây ra một cuộc khủng hoảng kinh tế tự củng cố.

Vào thứ Hai, Citrini Research đã công bố một thí nghiệm tư duy gây tranh cãi với tiêu đề "Khủng hoảng Trí tuệ Toàn cầu năm 2028".

Bài viết — được trình bày như một bản ghi nhớ vĩ mô giả tưởng từ tương lai — mô tả một kịch bản nơi năng suất do AI thúc đẩy chuyển từ động lực thị trường thành quả bóng phá hoại kinh tế.

Thị trường đã lắng nghe.

Vào thứ Hai, cổ phiếu phần mềm – được theo dõi bởi iShares Tech-Expanded Software Sector ETF (NYSE:IGV) – đã lao dốc gần 5%.

Cổ phiếu của các tập đoàn đầu tư tư nhân lớn – được xem là thiệt hại liên đới của sự phá hủy ngành phần mềm – bao gồm Ares Management Corp. (NYSE:ARES), Blackstone Inc. (NYSE:BX) và KKR Inc. (NYSE:KKR) đã giảm từ 6% đến 9%.

Citrini Research nói gì về AI

Trọng tâm của luận điểm Citrini đưa ra tưởng chừng đơn giản: điều gì sẽ xảy ra nếu sự lạc quan về AI tiếp tục đúng... và đó lại chính là vấn đề?

Trong kịch bản giả định của mình, các tác nhân AI nhanh chóng thay thế lao động trí óc.

Các công ty cắt giảm biên chế, dồn tiền tiết kiệm vào đầu tư tính toán AI nhiều hơn, cải thiện biên lợi nhuận, rồi lại tiếp tục cắt giảm nhân sự.

Kết quả là điều mà công ty gọi là "vòng lặp phản hồi tiêu cực không có phanh tự nhiên."

Năng suất tăng vọt. Lợi nhuận doanh nghiệp ban đầu mở rộng. Thị trường chứng khoán tăng giá.

Nhưng thu nhập hộ gia đình — đặc biệt là nhóm chuyên gia có thu nhập cao vốn thúc đẩy chi tiêu tùy ý — lại suy yếu.

Nhu cầu tiêu dùng giảm. Các công ty phần mềm chịu áp lực về giá khi AI làm giảm rào cản xây dựng công cụ nội bộ. Tín dụng tư nhân bắt đầu lung lay khi các giả định tăng trưởng gắn với doanh thu SaaS định kỳ xấu đi.

Cuối cùng, bản ghi nhớ giả định năm 2028 cho thấy tỷ lệ thất nghiệp vượt trên 10% và chỉ số S&P 500 giảm gần 40% so với đỉnh trước đó.

“Tỷ lệ thất nghiệp sáng nay đạt 10,2%, cao hơn dự kiến 0,3%. Thị trường đã giảm 2% với con số này, kéo tổng mức giảm của S&P lên 38% so với đỉnh tháng 10 năm 2026,” Citrini Research viết.

Theo Citrini Research, sự gián đoạn do AI gây ra có thể chuyển từ trạng thái "kiểm soát" và "cụ thể ngành" sang khủng hoảng kinh tế trên diện rộng chỉ trong chưa đầy hai năm.

Lập luận phản biện của Yardeni: AI hỗ trợ, không triệt tiêu

Yardeni không tin vào kịch bản tận thế đó.

Trong một bản ghi chú công bố vào thứ Ba, ông cho rằng thị trường gần đây đã lo ngại rằng AI có thể biến thành một "quái vật Frankenstein." Nhưng ông hoàn toàn bác bỏ câu chuyện diệt vong này.

"Chúng tôi tiếp tục tin rằng AI đang nâng cao năng suất của người lao động chứ không phải khiến họ tuyệt chủng," Yardeni viết.

Ông cũng nhấn mạnh rằng AI vẫn còn "nhân tạo nhưng chưa thông minh" theo nghĩa con người – đầu ra của nó có thể nghe có vẻ tinh vi, nhưng các mô hình này thực sự không hiểu ý nghĩa. Sự khác biệt đó, theo ông, là then chốt — và là lý do quan trọng khiến ông phản đối ý tưởng AI sẽ nhanh chóng thay thế phần lớn lao động trí óc.

"Tin tốt là tâm lý lạc quan hẳn đang giảm rất nhanh, khi câu chuyện AI đã chuyển từ động lực tăng năng suất rực rỡ của những năm 2020 sang mối đe dọa tồn vong với lối sống của chúng ta," ông bổ sung, ngụ ý rằng sự bi quan quá mức có thể tự nó trở thành một tín hiệu ngược chiều.

Quan trọng là, Yardeni chưa rút lại triển vọng dài hạn với thị trường chứng khoán. Ông tiếp tục dự báo S&P 500 có thể đạt mốc 10.000 vào cuối thập kỷ này.

Trong quan điểm của ông, AI giúp giảm chi phí, tăng sản lượng và mở ra các mô hình kinh doanh hoàn toàn mới — giống như các cuộc cách mạng công nghệ trước đây.

Một số vị trí có thể bị thu hẹp, ông thừa nhận. Nhưng lịch sử cho thấy đổi mới thường tái phân bổ lao động hơn là loại bỏ hoàn toàn nó.

Nơi Citrini có thể đúng — và nơi có thể đi quá xa

Citrini Research đã nêu ra những lo ngại thực tế về tác động gây xáo trộn của AI đối với nền kinh tế.

Các công ty SaaS có thể mất quyền định giá nếu khách hàng tin rằng AI cho phép họ xây dựng công cụ nội bộ. Các doanh nghiệp dựa vào phí, gia hạn hoặc sự ì trệ của người tiêu dùng có thể thấy biên lợi nhuận bị thu hẹp khi AI giảm ma sát. Và nếu nhóm lao động có thu nhập cao bị ảnh hưởng nặng nhất, chi tiêu tiêu dùng có thể giảm mạnh hơn số liệu việc làm thể hiện.

Thị trường thường phản ứng với kỳ vọng trước khi thiệt hại thực sự xuất hiện trên số liệu.

Nhưng kịch bản tồi tệ nhất lại giả định rất nhiều điều: rằng các công ty thay thế nhân sự gần như ngay lập tức, rằng nhân viên bị thay thế không thể thích nghi, rằng chi tiêu sụp đổ thay vì chuyển dịch, và rằng các nhà hoạch định chính sách không hành động.

Lịch sử cho thấy công nghệ thường làm tổn hại một số ngành nhưng lại tạo ra các ngành mới.

Nếu AI giúp giảm chi phí trên toàn các ngành, nó cũng có thể thúc đẩy năng suất, giảm giá thành và kích thích nhu cầu mới — không chỉ đơn thuần là phá hủy thu nhập.

Đó là lý do vì sao cuộc tranh luận này quan trọng.

Nếu Citrini Research đúng, các ngành sử dụng nhiều lao động trí óc sẽ chịu áp lực kéo dài. Nếu Yardeni đúng, AI sẽ thúc đẩy một chu kỳ lợi nhuận mới và hỗ trợ giá cổ phiếu cao hơn.

Câu hỏi thực sự không phải là liệu AI có thay đổi nền kinh tế hay không — mà là liệu nó cuối cùng sẽ làm cho kinh tế nhỏ hơn hay mạnh hơn.

Sự khác biệt đó có thể quyết định liệu thập kỷ tới sẽ là một thời kỳ bùng nổ năng suất... Hay là bài kiểm tra sức chịu đựng mà Citrini vừa vẽ ra từ tương lai.

Ảnh: Shutterstock